Το “κόστος” της Δημοκρατίας, Ψηφιακά Μέσα και Δημοψηφίσματα

2015 15 Why-arent-we-voting-online-yetΤα “αυξημένα” κόστη των Δημοψηφισμάτων συχνά χρησιμοποιούνται ψευδεπίγραφα από τους πολέμιους τους ως αντεπιχείρημα για τη θεσμοθέτηση τους. Το επιχείρημα αυτό όμως και επιπόλαιο είναι αλλά και αστήρικτο για τους εξής λόγους:

Α. Η Δημοκρατία γενικά κοστίζει αν την συγκρίνουμε με ένα απολυταρχικό καθεστώς, π.χ. μια “φωτισμένη” μοναρχία. Το να διατηρείς ένα νομοθετικό σώμα, τις πολιτικές μονάδες (κόμματα, οργανώσεις, συνδέσμους πολιτών) που το συγκροτούν, το γραφειοκρατικό μηχανισμό που το στηρίζει και τις διαδικασίες (εκλογές) που το αναδεικνύουν κοστίζει πολλά περισσότερα χρήματα από το να παράγει και να υπογράφει νόμους ένας μονάρχης στο γραφείο του. Βέβαια κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι ακόμη και σε μια μοναρχία υπάρχουν δαπάνες – κάποιες είναι αφανείς – που ανεβάζουν και το δικό της κόστος. Δεχόμαστε όμως ότι ακόμη κι αν μια κοντόθωρη οικονομίστικη αξιολόγηση αποδείξει ότι η Δημοκρατία κοστίζει περισσότερο, η αξία του να αποφασίζουν οι πολίτες για την κυβέρνηση τους ισοσκελίζει τις όποιες δαπάνες.

Ομοίως, το δικαίωμα των πολιτών να αποφασίζουν οι ίδιοι – και όχι οι αντιπρόσωποι τους – για τα επιμέρους σημαντικά ζητήματα που τους αφορούν και να ελέγχουν την κυβέρνηση τους όποτε αποφασίσουν οι ίδιοι, πιθανόν να κοστίζει περισσότερο όμως δεχόμαστε ότι τα πολιτικά και κοινωνικά κέρδη είναι μεγαλύτερα.

Β. Η διεξαγωγή δημοψηφισμάτων απαιτεί αυξημένη προσωπική συμμετοχή. Τα Δημοψηφίσματα απαιτούν προεργασία από τους πολίτες η οποία ξεκινάει από τη συγκρότηση ομάδων για τη διατύπωση των ερωτημάτων, χρόνο και ενέργεια για συζητήσεις, διαπραγματεύσεις, συντονισμό, ενημέρωση και επικοινωνία και, φυσικά, δαπάνες σε διαφημιστικό υλικό, ιστοσελίδες, προετοιμασία δράσεων, τηλεοπτικό χρόνο κλπ. Όσοι πολίτες δεν συμμετέχουν σε δημοψηφισματικές ομάδες πρέπει να ξοδέψουν χρόνο και κόπο για να ενημερωθούν, να συζητήσουν και, τελικά, να παν να ψηφίσουν. Το καλό με αυτές τις δαπάνες είναι ότι αποδίδουν άμεσα – πέρα από το έμμεσο, τελικό αποτέλεσμα που είναι η παραγωγή ή απόρριψη κάποιου νόμου.

Η διαδικασία των Δημοψηφισμάτων ενισχύει τα πολιτικά και δημοκρατικά αντανακλαστικά των πολιτών, προωθούν τη συνύπαρξη και επικοινωνία κοινωνικών ομάδων με διαφορετικές απόψεις, βοηθά τη διαπραγμάτευση και τη σύγκλιση απόψεων, το σπάσιμο των κοινωνικών “σιλό” και τελικά προάγει συνολικά τον κοινωνικό βίο μέσα από την αλληλοκατανόηση και την αποδοχή. Οι απόψεις όλων των πολιτών είναι σεβαστές – η δημοκρατία δεν μπορεί να θεμελιωθεί με αριστοκρατικές προδιαγραφές και αυτο-αναγόρευση μικρών ομάδων σε “φωτισμένες ελίτ”. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί η ρήξη και η σύγκρουση να είναι αναπόφευκτη και (ίσως) επωφελής, ωστόσο αυτό πρέπει να είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας και μόνο αφού η σύγκλιση και η συνεννόηση έχουν αποτύχει.

Τέλος, πρέπει να γίνει αντιληπτό από όλους ότι η ουσιαστική Δημοκρατία μπορεί να υπάρξει μόνο με προσωπική, συνεχή συμμετοχή. Η “δημοκρατία του καναπέ” και η “λευκή επιταγή” σε “φωτισμένους” ηγέτες που δουλεύουν για το “καλό” μας μέσα στην 4ετία ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας. Η εφαρμογή της στην πράξη οδήγησε στην παρούσα κατάσταση. Ο πολίτης οφείλει να συμμετέχει, να ενημερώνεται και να σκέφτεται πολιτικά, αδιάκοπα. Τα δημοψηφίσματα είναι συνεχείς ασκήσεις δημοκρατίας που επιτρέπουν στον πολίτη να βελτιώνει το πολιτικό του σκεπτικό, την κρίση και την οξυδέρκεια του με τον ίδιο τρόπο που το καθημερινό τρέξιμο βοηθούν κάποιον να τρέξει μαραθώνιο στο τέλος της χρονιάς. Κανένας δεν έγινε μαραθωνοδρόμος με το να σηκώνεται από τον καναπέ μία φορά στα 4 χρόνια!

Γ. Η επαναλαμβανόμενη χρήση και τα ψηφιακά μέσα θα μειώσουν τις δαπάνες. Η διατήρηση και ένταξη ενός μηχανισμού τακτικής διεξαγωγής εκλογών (δημοψηφισμάτων) κατά τα πρότυπα της Ελβετίας (π.χ. ανά 4 μήνες ή 6 μήνες ανάλογα με τις ανάγκες) θα μειώσει δραστικά το κόστος της κάθε εκλογικής αναμέτρησης σε σύγκριση με το σημερινό που αφορά τις γενικές, τοπικές και ευρωπαϊκές εκλογές μόνο. Επιπλέον τα ψηφιακά εργαλεία[1] μπορούν να απλοποιήσουν τους μηχανισμούς διαβούλευσης, υποστήριξης θεμάτων για Δημοψήφισμα και διεξαγωγής της εκλογικής διαδικασίας και φυσικά να μειώσουν το κόστος. Ωστόσο, τα ψηφιακά μέσα χρειάζεται να υιοθετηθούν με προσοχή γιατί μπορεί να κρύβουν κινδύνους.

Γενικές σκέψεις για την ψηφιοποίηση της εκλογικής διαδικασίας

Το Δημοψήφισμα δεν είναι δημοσκόπηση: Θεωρώ ότι η χρήση ψηφιακών μέσων πρέπει να προωθηθεί στα εκλογικά κέντρα έτσι ώστε να μειώνεται το κόστος, επιταχύνεται η διαδικασία και γίνονται εγκυρότερα τα αποτελέσματα[2]. Έχω όμως σοβαρές ενστάσεις για την “κατ’ οίκον” δημοκρατία. Ένα από τα επιχειρήματα υπέρ των δημοψηφισμάτων είναι ότι έχει αποδειχθεί ερευνητικά πως το μεγάλο μέρος των πολιτών συμμετέχουν μόνο όταν το ζήτημα προς ψήφιση είναι κάτι που θεωρούν σημαντικό και έχουν διαμορφώσει ενημερωμένη άποψη. Αυτό μπορεί να κρατά χαμηλά τα ποσοστά συμμετοχής αλλά αυξάνει την εγκυρότητα της ψήφου. Δημοκρατία δεν σημαίνει απλώς να εκφράζεις την άποψη σου ψηφίζοντας – αυτό είναι μόνο το τελικό αποτέλεσμα της συμμετοχής που εκφράζεται μέσα από την πολιτική ενημέρωση και το διάλογο. Η αύξηση των ψηφισάντων μέσα από μία εύκολη, μονήρη (τολμώ να πω, αυτιστική) διαδικασία δεν σημαίνει βελτίωση της Δημοκρατίας.

Πέρα από αυτό, φοβάμαι ότι η διευκόλυνση της “κατ’ οίκον” ψήφου μπορεί να δημιουργήσει “ψηφιακούς ψηφοβοσκούς” που θα μαζεύουν δεκάδες ή εκατοντάδες κωδικούς και θα ψηφίζουν μαζικά ή μεμονωμένα “αντ’ αυτών” εξασφαλίζοντας ότι θα ψηφίζουν το “σωστό”. Η αυτοπρόσωπη παρουσία του ψηφοφόρου στο εκλογικό κέντρο νομίζω ότι είναι επιβεβλημένη και αδιαπραγμάτευτη.

Αξιοπιστία: Η χρήση των ηλεκτρονικών μέσων κατά την ψηφοφορία, καταμέτρηση και μετάδοση των αποτελεσμάτων πρέπει να έχει τεκμηριωμένη αξιοπιστία πέρα από κάθε αμφιβολία και να είναι διαφανής στον έλεγχο κάθε κοινωνικής/πολιτικής ομάδας ή/και κόμματος. Πιθανόν η ύπαρξη μιας ευρύτερης, ασφαλούς ηλεκτρονικής πλατφόρμας αλληλεπίδρασης των πολιτών με το Δημόσιο να βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Όπου είναι δυνατόν (π.χ. μετάδοση αποτελεσμάτων) πρέπει να υπάρχει συμπληρωματικό έντυπο σύστημα που θα επιτρέπει την δειγματοληπτική τεκμηρίωση της ακρίβειας και αξιοπιστίας των ψηφιακών μέσων.

Ύπαρξη εναλλακτικών: Δεν πρέπει να επιτραπεί ποτέ η πλήρης και αποκλειστική αντικατάσταση του υπάρχοντος συστήματος από ένα ψηφιακό. Πάντοτε πρέπει να είναι εφικτή η πραγματοποίηση των εκλογών μέσα από ένα συμβατικό σύστημα ώστε να μην οδηγηθούμε σε ψηφιακές εκλογές με αμφιβολίες για την αξιοπιστία τους, κάτω από την πίεση του “δεν υπάρχει εναλλακτική”.

Η διεξαγωγή δημοψηφισμάτων έχει αναπόφευκτα κόστη, τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά, όπως κοστίζει και η Δημοκρατία γενικότερα. Ωστόσο, τα οφέλη από την θεσμοθέτηση τους στον πολιτικό βίο είναι τεράστια και υπερκαλύπτουν την όποια στενά οικονομίστικη αποτίμηση. Οι δαπάνες αυτές μπορούν να περιοριστούν ακόμη περισσότερο με τη χρήση ψηφιακών μέσων τα οποία όμως μπορούν να κρύβουν κάποιες σημαντικές παγίδες αν δεν τεθεί με προσοχή το πλαίσιο χρησιμοποίησης τους από την αρχή.

Χρίστος Δαγρές

[1] Περισσότερα στο άρθρο του Δ. Κυριαζή εδώ: www.dd-democracy.gr/article.asp?Id=83

[2] Αυτό σημαίνει πως ίσως χάσουμε τους φακέλους που κατά λάθος περιείχαν σημειώματα για ψώνια, συνταγές για φάρμακα ή χαρτονομίσματα αντί για ψηφοδέλτια. Ή τα επίτηδες ακυρωθέντα ψηφοδέλτια με στιχάκια, φωτογραφίες, γυναικεία εσώρουχα [!], φέτες από σαλάμι [!] ή άλλες παραδοξότητες που συχνά κερδίζουν 2 λεπτά ειδησεογραφικής δημοσιότητας στον απόηχο των εκλογών ως έκφραση δυσαρέσκειας απέναντι στο σύνολο του πολιτικού συστήματος.

Advertisements

One thought on “Το “κόστος” της Δημοκρατίας, Ψηφιακά Μέσα και Δημοψηφίσματα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s