Για τους λίγους ή για τους πολλούς;

1_Από την ίδια μελέτη του John G. Matsusaka.

«Ο λόγος που εξετάζουμε την επάρκεια των πολιτών είναι το γεγονός πως ανεπαρκείς πολίτες μπορούν να υιοθετήσουν καταστροφικές πολιτικές. Η κυρίαρχη κριτική ενάντια στην άμεση δημοκρατία λέει πως η άγνοια και η απάθεια των ψηφοφόρων επιτρέπει σε ισχυρές και καλά οργανωμένες ομάδες ειδικών συμφερόντων να χρησιμοποιήσουν τους θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας (δημοψηφίσματα) για δικό τους όφελος και επιζήμια προς την κοινωνία.  Ο δημοσιογράφος και “ειδήμων” David Broder (2000, σελ. 243) δίνει έμφαση σε αυτή την θέση στο πρόσφατο βιβλίο του για την άμεση δημοκρατία: «Η εμπειρία σχετικά με την νομοθετικές προτάσεις πολιτών (ΝΠΠ) τις τελευταίες δύο δεκαετίες δείχνει πως άτομα με οικονομική ισχύ και ομάδες ειδικών συμφερόντων ….. έχουν διδαχτεί πολύ καλά πώς να υπονομεύουν την διαδικασία υπέρ των δικών τους σκοπών». Είναι αυτή η θέση επαρκώς θεμελιωμένη;Με μια πρώτη ματιά, μπορεί να φανεί πως η άμεση δημοκρατία προάγει εξ’ ορισμού την αρχή της πλειοψηφίας.  Εφόσον απαιτείται η πλειοψηφία των ψηφοφόρων για την αποδοχή μιας πρότασης, με ποιον άλλο τρόπο θα μπορούσε να εκφραστεί καλύτερα αυτή; Υπάρχουν αρκετές πιθανές απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα. Πρώτον, δεν ψηφίζουν όλοι και αυτοί που ψηφίζουν μπορεί να έχουν διαφορετικές πεποιθήσεις από αυτές που έχει ο πληθυσμός στο σύνολο του. Αν κάποιες ομάδες είναι περισσότερο αποτελεσματικές στο να κινητοποιήσουν τους υποστηρικτές τους να λάβουν μέρος στο δημοψήφισμα, θα επιτύχουν μια δυσανάλογη επιρροή. Δεύτερον, ψηφοφόροι με ελλιπή ενημέρωση μπορεί να αποδειχθούν ευάλωτοι σε εκστρατείες παραπλανητικής πληροφόρησης και να εξαπατηθούν οδηγούμενοι σε μια ψήφο η οποία θα είναι ενάντια στα ίδια τους τα συμφέροντα. Τρίτον, η απειλή της άμεσης δημοκρατίας, με την δυνατότητα που δίνει σε “παρείσακτους” να απαιτούν αλλά και να επιβάλουν νόμους, μπορεί να προκαλέσει την αλλαγή της συμπεριφοράς των νομοθετών με τρόπο που θα αποδειχθεί λανθασμένος για την πλειοψηφία.

Παρά τις επιφυλάξεις για υπονόμευση της διαδικασίας από ομάδες ειδικών συμφερόντων τα στοιχεία καταδεικνύουν πως γενικά οι θεσμοί της άμεσης δημοκρατίας εξυπηρετούν τους  πολλούς και όχι τους λίγους. Ο Matsusaka (2004) εξετάζει δημοσιονομικά στοιχεία κατά την διάρκεια όλου του 20ου αιώνα, τόσο σε τοπικό όσο και σε επίπεδο Πολιτείας, για να προσδιορίσει αν οι ΝΠΠ ευνοούν την φορολόγηση και τα δημόσια έξοδα με ένα τρόπο υπέρ της πλειοψηφίας ή σύμφωνα με την παραπάνω οπτική οδηγούσαν σε πολιτικές οι οποίες εξυπηρετούσαν τους λίγους και ήταν αντίθετες με τα συμφέροντα των πολλών. Η μελέτη εξετάζει αρχικά τρεις σημαντικές πολιτικές αλλαγές οι οποίες προήλθαν από ΝΠΠ. 1) Δημόσια έξοδα και μειώσεις φόρων, 2) Αποκέντρωση των δημόσιων εξόδων από τα Πολιτειακά στα τοπικά κοινοβούλια και 3) Μετατόπιση των εσόδων από γενικούς και ευρείας κλίμακας φόρους σε φόρους χρήσεως και χρεώσεις υπηρεσιών. Πλειάδα δημοσκοπήσεων έδειξαν πως η πλειοψηφία των πολιτών επιθυμούσαν και συμφωνούσαν με τις παραπάνω αλλαγές, οι οποίες προήρθαν από ΝΠΠ. Έτσι, και όσο αφορά την δημοσιονομική πολιτική, οι ΝΠΠ φαίνεται να επέφεραν αλλαγές οι οποίες είναι επιθυμητές από την πλειοψηφία.

Στοιχεία σχετικά με κοινωνικές πολιτικές οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα. Η Gerber (1999) εξετάζει περιπτώσεις σχετικά με την ενημέρωση των γονιών ανήλικων κοριτσιών τα οποία θέλουν να κάνουν έκτρωση (parental abortion notification) και αποφάσεις σχετικές με την ποινή του θανάτου στις αμερικανικές Πολιτείες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών για το διάστημα που επέλεξε, και σε όλες τις Πολιτείες των Η.Π.Α. η πλειοψηφία των πολιτών δήλωνε υπέρ και των δύο παραπάνω πολιτικών. Η εκτίμηση της ήταν πως στις Πολιτείες με ΝΠΠ ήταν περισσότερο πιθανό να υιοθετηθούν οι παραπάνω πολιτικές κάτι το οποίο σημαίνει πως αυτές ανταποκρίνονται περισσότερο στις θέσεις της πλειοψηφίας των πολιτών έναντι των Πολιτειών στις οποίες δεν υπάρχει ο θεσμός.

Ίσως το περισσότερο χαρακτηριστικό στοιχείο μας έρχεται από το αίτημα για περιορισμό των θητειών στα νομοθετικά σώματα, ένα θέμα στο οποίο τα συμφέροντα των νομοθετών έρχονται σε ξεκάθαρη σύγκρουση με την επιθυμία των πολιτών. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια συνεχή και ευρύτατη υποστήριξη από τους πολίτες της καθιέρωσης ορίων επανεκλεξιμότητας. Σχεδόν όλες οι Πολιτείες στις οποίες είναι θεσμοθετημένες οι ΝΠΠ έχουν υιοθετήσει κάποια όρια του αριθμού θητειών σε αντίθεση με τις υπόλοιπες που δεν διαθέτουν τον θεσμό (22 από τις 24 Πολιτείες με ΝΠΠ έναντι μόλις 2 από τις 26 Πολιτείες χωρίς ΝΠΠ). Οι ενδείξεις είναι παρόμοιες, αν και όχι τόσο ισχυρές, όσο αφορά τον αριθμό των θητειών σε κυβερνητικό επίπεδο (Matsusaka 2005). Πολιτείες με θεσμούς άμεσης δημοκρατίας ανταποκρίνονται ξεκάθαρα πολύ περισσότερο στην επιθυμία των πολιτών για περιορισμένη επανεκλεξιμότητα σε σχέση με Πολιτείες που δεν έχουν θεσμοθετήσει ανάλογους θεσμούς.

Οι υποθέσεις σχετικά με την ισχύ των ομάδων ειδικών συμφερόντων αφορούν κυρίως τον ρόλο του χρήματος στις ΝΠΠ. Παρά τα τεράστια ποσά χρημάτων που δαπανούνται σε αυτές, οι ενδείξεις δείχνουν ότι είναι δύσκολο για κάποιον να καταφέρει να “περάσει” έναν νόμο βασιζόμενος στην οικονομική του ισχύ. Τα χρήματα φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη ισχύ όταν χρησιμοποιούνται ενάντια σε μια πρόταση, με αποτέλεσμα, να είναι ευκολότερο για κάποιους να υποστηρίξουν την ισχύουσα κατάσταση (Gerber, 1999. Δείτε όμως και Stratmann, 2004, και de Figueiredo και άλλοι, 2005)

Στον βαθμό που η αρχή της πλειοψηφίας αποτελεί μια βασική προϋπόθεση της δημοκρατίας, το γεγονός πως οι θεσμοί της άμεσης δημοκρατίας τείνουν να εκφράζουν καλύτερα τις πολιτικές που υποστηρίζονται από την πλειοψηφία, θα πρέπει να  αντιμετωπιστεί ως θετικός παράγοντας αποτίμησης των θεσμών. Παρόλα αυτά ό,τι είναι επιθυμητό από την πλειοψηφία δεν αποτελεί απαραίτητα μια “καλή” πολιτική επιλογή και οι επιλογές οι οποίες υποστηρίζονται από την πλειοψηφία μπορεί να είναι χειρότερες από αυτές που υποστηρίζει μια μειοψηφία υπό το πρίσμα συγκεκριμένων κριτηρίων, όπως για παράδειγμα η μεγιστοποίηση του συνόλου των προσωπικών ελευθεριών. Πράγματι, ένα μεγάλο μέρος του Αμερικανικού Συντάγματος είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να μην επιτρέπει την αρχή της πλειοψηφίας σε περιπτώσεις που απειλούνται τα δικαιώματα μιας μειοψηφικής ομάδας. Η άμεση δημοκρατία θα μπορούσε να επιτρέψει την “τυραννία” της πλειοψηφίας απέναντι σε μειοψηφίες. Νομοθετικές πρωτοβουλίες πολιτών ενάντια σε μειονοτικές ομάδες έχουν εμφανισθεί από καιρό εις καιρό όπως μια πρόταση (proposition) στην Οκλαχόμα το 1910 με την οποία αφαιρέθηκε το δικαίωμα ψήφου των αφροαμερικανών ή μια πρόταση στην Καλιφόρνια το  1912 η οποία περιόρισε το δικαίωμα κατοχής γης σε Ιάπωνες. Όμως και οι νομοθέτες έχουν επιτεθεί επίσης σε μειονοτικές ομάδες – σχεδόν όλοι οι επονομαζόμενοι  Jim Crow νόμοι σε ολόκληρο τον Νότο ψηφίσθηκαν από νομοθέτες – ή το ίδιο συνέβη και από εκλεγμένους  αντιπρόσωπους, όπως στην περίπτωση του αποκλεισμού σε στρατόπεδα όλων των Αμερικανών με Ιαπωνική καταγωγή κατά την διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου. Δεν υπάρχουν πειστικές ενδείξεις –  ανεκδοτολογικές ή στατιστικές – πως τα δικαιώματα των μειοψηφιών απειλούνται με μεγαλύτερη συχνότητα από θεσμούς άμεσης δημοκρατίας από ότι από τους νομοθέτες. Επιπλέον το γεγονός πως οι φυλετικές μειοψηφίες υποστηρίζουν ένθερμα τους θεσμούς άμεσης δημοκρατίας – 57% υπέρ, έναντι μόλις 9% κατά για τους αφροαμερικανούς και 73% υπέρ, έναντι 3% κατά για τους Ισπανόφωνους σε δημοσκόπηση του 1997 –  υποδηλώνει πως ο κίνδυνος είναι χαμηλός.

Παραπομπές

Broder, David S. 2000. Democracy Derailed: Initiatives Campaigns and the Power of Money, New York: Harcourt Inc.

De Figueiredo, John M., Chang Ho Li and Thad Kousser. 2005. “Why Do Initiative Backers Waste Their Money? Revisiting the Research on Campaign Spending and Direct Democracy.” Working paper, UC-San Diego

Gerber, Elisabeth R. 1999. The Populist Paradox: Interest Group Influence and the Promise of Direct Legislation.  Princeton, N.J.: Princeton University Press.  

Matsusaka, John G. 2004. For the Many or the Few: The Initiative, Public Policy, and American Democracy. Chicago, Ill.: University of Michigan Press

Matsusaka, John G. 2005. “Direct Democracy and the Executive”. Working paper, University of Southern California

Stratmann, Thomas. 2004. “The Effectiveness of Money in Politics: Ballot Measures, Candidate Elections and Roll Call Votes.” Working paper, George Mason University»

Advertisements

3 thoughts on “Για τους λίγους ή για τους πολλούς;

  1. «Οι υποθέσεις σχετικά με την ισχύ των ομάδων ειδικών συμφερόντων αφορούν κυρίως τον ρόλο του χρήματος στις ΝΠΠ».
    Aν, όμως, το χρήμα είναι του λαού; Νόμισμα δημοκρατικά διαχειριζόμενο. Δείτε την ιστορία των «ξύλινων τειχών» του Θεμιστοκλή.

  2. Για τις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές (όπου μπορεί να προετοιμάζεται η σύνταξη των νομοσχεδίων) ή για τα υπόλοιπα όργανα που θα αποφασίζονται/ορίζονται αλλά και θα ανακαλούνται αποκλειστικά και μόνο από τη γενική συνέλευση των πολιτών (που θα είναι το μοναδικό όργανο επικύρωσης των προτάσεων οι οποίες αφορούν την ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας) συμφωνώ με τα όρια επανεκλεξιμότητας, δηλαδή να ισχύει περιορισμένος αριθμός θητειών και μη διαδοχικές θητείες άμεσα ανακλητών στελεχών που θα προκύπτουν κυρίως με κλήρωση και ενδεχομένως με εκλογή από τη γενική συνέλευση των πολιτών.

    Επίσης, ας μην ξεχνάμε ότι η βέλτιστη διαδικασία συναπόφασης είναι η σύνθεση λύσεων έπειτα από εκτενή διάλογο με απώτερο σκοπό την ομοφωνία και το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων και των μειοψηφιών (όπως αυτό της ανθρώπινης ζωής, της ελευθερίας της έκφρασης, της ισότητας, της ισότιμης πρόσβασης σε παιδεία και υγεία κλπ) σε μια (άμεση) δημοκρατία και ότι οι αποδεκτοί τρόποι συναπόφασης μπορεί να είναι, ανάλογα την επιτακτικότητα των καταστάσεων, οι παρακάτω με διαδοχική σειρά προτεραιότητας:
    1) ομοφωνία (100% της γενικής συνέλευσης πολιτών)
    2) προσεγγιστική ομοφωνία (πχ 95% της γενικής συνέλευσης πολιτών)
    3) αυξημένη πλειοψηφία (πχ 2/3 της γενικής συνέλευσης πολιτών)
    4) πλειοψηφία (50% +1 ψήφος στη γενική συνέλευση πολιτών)

    Μια επιπρόσθετη μέριμνα για τη λύση ενός ζητήματος και τον ταυτόχρονο σεβασμό τεκμηριωμένων μειοψηφικών προτάσεων σχετικών με αυτό το ζήτημα μπορεί να είναι η δημιουργία λίστας προτεραιότητας για τις λύσεις που θα εφαρμοστούν ξεκινώντας με τις πλειοψηφικές και έπειτα με τις μειοψηφικές ανάλογα με το πόσο αποδεκτές είναι, πχ:
    1) πλειοψηφική πρόταση #1
    2) πλειοψηφική πρόταση #2
    3) μειοψηφική πρόταση #1
    4) μειοψηφική πρόταση #2
    κλπ

    Η συνέχεια για την εφικτή εφαρμογή της (άμεσης) δημοκρατίας (σε πολιτική και οικονομία) σήμερα:
    http://pantelicgr.wordpress.com/2013/09/08/democracy/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s